Είναι σύνηθες να νιώθει κανείς μπερδεμένος, μοναχικός ή πληγωμένος όταν βλέπει ένα αγαπημένο του πρόσωπο να περνάει δύσκολα. Ακόμη περισσότερο, είναι φυσικό να νιώθει κανείς ανησυχία για ένα αγαπημένο πρόσωπο που βιώνει συμπτώματα κατάθλιψης και να αναρωτιέται ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να το υποστηρίξει.
Δεν είστε μόνοι σε αυτή τη διαδικασία. Σύμφωνα με την Ένωση Άγχους και Κατάθλιψης της Αμερικής (ADAA), στις Ηνωμένες Πολιτείες, το 2017, 17,3 εκατομμύρια ενήλικες άνω των 18 ετών ζούσαν με κατάθλιψη. Επιπλέον, η Επίμονη Καταθλιπτική Διαταραχή (ΕΚΔ) επηρεάζει περίπου το 1,5% του πληθυσμού των ΗΠΑ σε ένα δεδομένο έτος (περίπου 3,3 εκατομμύρια Αμερικανοί ενήλικες).
Τι είναι η Λειτουργική Κατάθλιψη;
Η λειτουργική κατάθλιψη ή Επίμονη Καταθλιπτική Διαταραχή (ΕΚΔ· παλαιότερα ονομαζόταν δυσθυμία) είναι μια μορφή κατάθλιψης που συνήθως διαρκεί τουλάχιστον δύο χρόνια. Εξωτερικά, τα άτομα που πάσχουν από ΕΚΔ δεν εμφανίζουν πολλά σημάδια διαταραχής της διάθεσης. Ως επί το πλείστον, μπορούν να εργάζονται, να διατηρούν το νοικοκυριό τους, να διαχειρίζονται διαπροσωπικές σχέσεις, να ανταποκρίνονται στις γονικές ευθύνες και, σε κάποιο βαθμό, φαίνεται να απολαμβάνουν τη ζωή τους.
Ωστόσο, με τη λειτουργική κατάθλιψη, οι εξωτερικές εμφανίσεις είναι απατηλές. Εσωτερικά, τα άτομα που αντιμετωπίζουν χρόνια, χαμηλού επιπέδου κατάθλιψη νιώθουν άδεια και χωρίς κίνητρα. Καταφέρνουν να δείχνουν μια καλή εικόνα, αλλά νιώθουν σωματικά, συναισθηματικά και πνευματικά εξαντλημένα από την ανικανοποίητη και μη αυθεντική ύπαρξή τους. Η κατάθλιψη που βιώνουν είναι τόσο πραγματική όσο η κατάθλιψη ενός ατόμου που έχει διαγνωστεί με μείζονα κατάθλιψη. Ωστόσο, τα συμπτώματά τους εκδηλώνονται σε μια πιο ήπια μορφή, μερικές φορές ανιχνεύονται μόνο από άτομα που τους είναι πολύ κοντινά (π.χ. οι σύντροφοί τους).
Συμπτώματα Λειτουργικής Κατάθλιψης
Το πρωταρχικό σύμπτωμα της επίμονης καταθλιπτικής διαταραχής (ΕΚΔ) είναι η χαμηλή διάθεση τις περισσότερες ημέρες για πάνω από δύο χρόνια στους ενήλικες και ένα χρόνο στα παιδιά και τους εφήβους. Άλλα συμπτώματα της δυσθυμίας μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Κακή όρεξη ή έντονη πείνα
- Υπερβολικός ή ελάχιστος ύπνος
- Χαμηλή ενέργεια και αίσθημα κόπωσης
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοαξία
- Περιορισμένη συγκέντρωση και λήψη αποφάσεων
- Αίσθημα απελπισίας ή απαισιοδοξίας για το μέλλον
- Παρόμοια με άλλες καταστάσεις, αυτά τα συμπτώματα δεν μπορούν να εξηγηθούν από άλλη ψυχική ή ιατρική πάθηση. Επιπλέον, αυτά τα συμπτώματα πρέπει να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη λειτουργικότητα.
Πώς να Υποστηρίξετε κάποιον με ΕΚΔ
1. Μάθετε για την κατάθλιψη
Όσο περισσότερα γνωρίζετε για την κατάθλιψη, τόσο πιο εξοπλισμένοι θα είστε στην αντιμετώπιση των πιθανών αλλαγών στον τρόπο που ο σύντροφός σας νιώθει, σκέφτεται και ενεργεί. Να γνωρίζετε ότι υπάρχουν διάφοροι τύποι κατάθλιψης. Όπως η ΕΚΔ, ορισμένοι τύποι μπορεί να είναι πιο δύσκολο να εντοπιστούν, επειδή οι άνθρωποι μπορούν να συνεχίσουν τις συνήθεις ρουτίνες τους. Άλλοι, όπως η επιλόχεια κατάθλιψη, μπορεί να συνδέονται άμεσα με αλλαγές στη ζωή. Η εκμάθηση περισσότερων για αυτούς τους τύπους κατάθλιψης μπορεί να σας βοηθήσει να εντοπίσετε συμπτώματα, να ειδοποιήσετε και να κατανοήσετε τον σύντροφό σας.
2. Βοηθήστε τους να ανοιχτούν και να αναγνωρίσουν τα συναισθήματά τους
Τα άτομα που παλεύουν ειδικά με την ΕΚΔ δείχνουν μια καλή εικόνα, παρά το γεγονός ότι νιώθουν σωματικά, συναισθηματικά και πνευματικά εξαντλημένα. Η δημιουργία ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού περιβάλλοντος για να ανοιχτούν και να εκφράσουν τα αληθινά τους συναισθήματα σε εσάς – χωρίς κριτική – είναι ήδη ένα τεράστιο βήμα. Το να τους δώσετε τον χώρο να εκδηλώσουν με ασφάλεια κάποια σημάδια της διαταραχής της διάθεσής τους είναι το πρώτο βήμα προς την εξερεύνηση, την ανακούφιση και την αντιμετώπιση των συναισθημάτων τους.
3. Να είστε ενεργός ακροατής
Κανείς δεν περιμένει να γνωρίζετε τα πάντα για την ΕΚΔ, αλλά μπορείτε πάντα να ακούτε τι θέλει να μοιραστεί ο σύντροφός σας σχετικά με το θέμα. Θα ήταν πολύτιμο για τον σύντροφό σας να νιώθει ότι τον ακούν ενεργά καθ’ όλη τη διάρκεια της εμπειρίας του. Η ενεργητική ακρόαση απαιτεί να ακούτε προσεκτικά τον ομιλητή, να κατανοείτε τι λέει, να ανταποκρίνεστε και να αναλογίζεστε αυτά που λέγονται, και να συγκρατείτε τις πληροφορίες. Οι έξι βασικές δεξιότητες ενεργητικής ακρόασης περιλαμβάνουν κάτι περισσότερο από το απλό άκουσμα κάποιου να μιλάει. Όταν εφαρμόζετε δεξιότητες ενεργητικής ακρόασης, θα πρέπει να χρησιμοποιείτε τις ακόλουθες έξι τεχνικές: προσοχή, αποφυγή κρίσης, αναστοχασμός, διευκρίνιση, σύνοψη και διαμοιρασμός.
4. Ρωτήστε πώς μπορείτε να βοηθήσετε
Εκτός από το να ακούτε τι μοιράζεται, μπορείτε επίσης να ρωτήσετε ανοιχτά τον σύντροφό σας τι χρειάζεται ή τι μπορεί να του φανεί χρήσιμο. Ο καθένας μας μπορεί να χρειάζεται κάτι διαφορετικό όταν νιώθει πεσμένος. Ως εκ τούτου, η ανοιχτή επικοινωνία είναι ζωτικής σημασίας. Είναι σημαντικό να μην υποθέτετε τι χρειάζεται ή δεν χρειάζεται ο σύντροφός σας. Αντίθετα, ρωτήστε τον απευθείας. Επίσης, κατανοήστε όλες τις απαντήσεις που μπορεί να λάβετε. Για παράδειγμα, μπορείτε να ρωτήσετε:
- Πώς είναι τα επίπεδα ενέργειάς σου σήμερα;
- Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να κάνεις τώρα;
- Ποιες δραστηριότητες σου άρεσαν την τελευταία φορά που ένιωσες έτσι;
- Πώς μπορώ να σε υποστηρίξω καλύτερα; Τι χρειάζεσαι από εμένα αυτή τη στιγμή;
- Θα ήθελες να περάσεις χρόνο μόνος/η σήμερα, ή θα προτιμούσες να βγεις με άλλους;
5. Βρείτε δραστηριότητες να κάνετε μαζί
Εάν ο σύντροφός σας βρει λίγο κίνητρο και έχει τη διάθεση να αφιερώσει χρόνο σε μια δραστηριότητα, μπορείτε να του προτείνετε και να κανονίσετε μαζί του εσωτερικές ή εξωτερικές δραστηριότητες. Με βάση αυτά που γνωρίζετε ότι συνήθως του αρέσουν ή βρίσκει ουσιαστικά, μπορείτε να σχεδιάσετε μια δραστηριότητα μαζί.
6. Μην το παίρνετε προσωπικά
Να γνωρίζετε ότι είναι πιθανό ο σύντροφός σας να μην απολαύσει τη δραστηριότητα όσο εσείς θέλετε. Ωστόσο, η συμμετοχή σε δραστηριότητες μπορεί να δημιουργήσει κάποια θετικά συναισθήματα στον καταθλιπτικό κύκλο των συναισθημάτων. Η διάθεσή τους μπορεί να είναι αρνητική, ενοχλητική ή αναστατωτική, αλλά αυτό δεν έχει να κάνει με εσάς. Επιπλέον, σημειώστε ότι εκτός από τις δραστηριότητες, η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει: τη σεξουαλική επιθυμία, την οικειότητα, την επικοινωνία και τις ρομαντικές ανάγκες.
7. Διατηρήστε την οπτική σας
Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι αυτό είναι κάτι περισσότερο από απλή μελαγχολία. Η κατάθλιψη δεν είναι προσωπική επιλογή — είναι μια ιατρική πάθηση. Αυτό είναι συγκρίσιμο με κάποιον που έχει σπάσει το χέρι του. Δεν μπορεί να το φτιάξει μόνος του κατά βούληση. Αν μπορούσε, πιθανότατα θα το είχε κάνει ήδη. Για παράδειγμα, αν ο σύντροφός σας δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει στις δουλειές του σπιτιού, δεν είναι τεμπέλης ούτε προσπαθεί να αποφύγει να κάνει λιγότερα στο σπίτι. Η κατάθλιψη μπορεί να κάνει ακόμα και τις πιο απλές εργασίες να φαίνονται εξαντλητικές. Αν ζείτε μαζί, καθίστε ως ζευγάρι και βρείτε πώς μπορείτε να συνεργαστείτε για να ικανοποιήσετε τις ανάγκες και των δύο. Αν κάτι που συνήθως αναλαμβάνουν φαίνεται υπερβολικό αυτή τη στιγμή, σκεφτείτε να τους ρωτήσετε τι πιστεύουν ότι θα μπορούσαν να διαχειριστούν καλύτερα αυτή τη στιγμή. Για παράδειγμα, το πότισμα των φυτών μπορεί να φαίνεται λιγότερο κουραστικό από το πλύσιμο των πιάτων.
8. Να είστε Ευέλικτοι
Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα κάποιου να συμμετέχει σε καθημερινές δραστηριότητες. Κάποιος που βιώνει καταθλιπτικά συμπτώματα μπορεί να σκοπεύει να βγει μαζί σας το Σάββατο το βράδυ, αλλά όταν έρθει η ώρα, η διάθεσή του έχει αλλάξει. Αυτή η αλλαγή διάθεσης μειώνει το κίνητρο να σηκωθεί από το κρεβάτι. Δεν είναι επειδή δεν προσπαθούν αρκετά! Μην τους κατηγορείτε ή τους ντροπιάζετε επειδή ακύρωσαν σχέδια. Να είστε ευέλικτοι και να εξετάσετε εναλλακτικές δραστηριότητες εντός της ζώνης άνεσής τους. Αντί να βγείτε για δείπνο, ίσως μπορείτε να τους κεντρίσετε το ενδιαφέρον προτείνοντας να μαγειρέψετε σπιτικό φαγητό μαζί. Αντί να πάτε σε ένα πάρτι, μείνετε μέσα, πιείτε λίγο κρασί και μιλήστε σε μια πιο ζεστή ατμόσφαιρα. Μερικές φορές μπορεί απλά να χρειάζονται λίγο χρόνο μόνοι τους. Προσπαθήστε να σεβαστείτε τις ανάγκες τους, θυμόμενοι να μην το παίρνετε προσωπικά.
9. Δεν είστε εκεί για να τους διορθώσετε
Ζούμε σε μια πραγματικότητα συνεχούς επίλυσης προβλημάτων. Όταν προκύπτει ένα ζήτημα, νιώθουμε πολύ στενοχωρημένοι με την εμφάνισή του. Επιπλέον, συνήθως νιώθουμε την ανάγκη να το επιλύσουμε, είτε επηρεάζει εμάς είτε κάποιον που μας ενδιαφέρει. Η αλήθεια είναι ότι ό,τι κι αν κάνουμε, τα συναισθήματα θα έρχονται και θα φεύγουν. Μερικές φορές δημιουργώντας ευχάριστα συναισθήματα, άλλες φορές όχι. Το να νιώθουμε την ανάγκη να ξεφύγουμε από αυτά μπορεί αμέσως να έχει αντίθετα αποτελέσματα. Σκεφτείτε το έτσι: βάζετε τον δείκτη σας στο ένα άκρο ενός σωλήνα και τραβάτε για να τον ελευθερώσετε. Το κράτημα γίνεται μόνο πιο σφιχτό. Όσο πιο δυνατά τραβάτε, τόσο πιο σφιχτό γίνεται το κράτημα. Εναλλακτικά, αν σπρώξετε το δάχτυλό σας πιο βαθιά στην παγίδα και το κινήσετε λίγο, το κράτημα χαλαρώνει και το δάχτυλό σας μπορεί πραγματικά να αφαιρεθεί. Η αφαίρεση του δαχτύλου σας από το κράτημα του σωλήνα χρειάζεται χρόνο, ανεπιτήδευτες κινήσεις και υπομονή. Παρομοίως, δεν υπάρχουν γρήγορες λύσεις για την κατάθλιψη. Αντί να πιέζετε προς μια «μαγική» επίλυση του αρνητικού συναισθήματος, μπορείτε να αποδεχτείτε τα συναισθήματα και τη σύγχυση του συντρόφου σας. Ρωτήστε τους ποιες είναι οι αιτίες τους, τι κάνουν για να αντιμετωπίσουν και τι ρόλο θέλουν να παίξετε στις στρατηγικές αντιμετώπισής τους.
10. Ενθαρρύνετέ τους να αναζητήσουν επαγγελματική υποστήριξη
Όσο κι αν θέλετε να τους υποστηρίξετε, δεν είστε ο θεραπευτής του συντρόφου σας. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσετε τα όριά σας και να ενθαρρύνετε την αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης. Μπορείτε να προτείνετε ευγενικά: «Πιστεύω ότι τα καταφέρνεις περίφημα. Σίγουρα δεν είναι εύκολο. Θέλω να δούμε αν κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το ξεπεράσουμε. Τι λες να συνεργαστούμε με έναν θεραπευτή για να μας δώσει περισσότερα εργαλεία;». Αν αυτό αποδειχθεί μια επιλογή για εσάς, βεβαιωθείτε ότι είστε υποστηρικτικοί κατά τη διάρκεια της θεραπείας, συναισθηματικά και πρακτικά. Για παράδειγμα, ενθαρρύνετε την προσπάθειά τους και βεβαιωθείτε ότι βρίσκουν χρόνο για θεραπεία.
11. Φροντίστε τον εαυτό σας
Δεν το λέμε μόνο για να σας ευχαριστήσουμε· το εννοούμε. Πρέπει να είστε υποστηριγμένοι και υγιείς κι εσείς οι ίδιοι. Γι’ αυτό, φροντίστε να ασχοληθείτε με την αυτοφροντίδα για να υποστηρίξετε πλήρως τον σύντροφό σας. Κι εσείς βιώνετε συναισθήματα. Δεν πρέπει να υποτιμάτε ούτε να υποβαθμίζετε τα συναισθήματα που αντιμετωπίζετε, σε σύγκριση με αυτά που αντιμετωπίζει ο σύντροφός σας. Όλα τα συναισθήματα και οι ανάγκες που βιώνετε είναι έγκυρα και σημαντικά. Επομένως, εξασφαλίστε λίγο χρόνο και χώρο για τον εαυτό σας.
Γράφτηκε από την Αλεξάνδρα Συμεωνίδου, MSc.
Τι ακολουθεί;
Εάν εσείς, ο σύντροφός σας, ένας φίλος ή ένας συγγενής πάσχει από καταθλιπτική διάθεση, σκέψεις ή συμπεριφορές, ή οποιαδήποτε άλλη σχετική ή μη σχετική πρόκληση ψυχικής υγείας, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μου και να ξεκινήσετε το δικό σας θεραπευτικό ταξίδι.
